Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w Strasburgu (ang. European Court of Human Rights, franc. Cour Européenne des Droits de l’Homme) - europejski organ sądownictwa międzynarodowego powołany w 1998 r. na miejsce Europejskiej Komisji Praw Człowieka i Trybunału Praw Człowieka do kontroli przestrzegania praw człowieka. ETPC jest sadem międzynarodowym, powołanym do rozpatrywania skarg składanych przez osoby, które twierdza, że naruszono ich prawa zagwarantowane w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Polska ratyfikowała wskazaną Konwencję 19 stycznia 1993 r.

         Obecne, wielu uczestników postępowania- zarówno cywilnego jak i karnego widząc słabość wymiaru sprawiedliwości w Polsce, skostniałe struktury oraz czując rozczarowanie procesem coraz częściej szukają pomocy w organach sądownictwa międzynarodowego. Dlatego też Europejski Trybunał Praw Człowieka, jako organ wolny, w ocenie stron, od słabości krajowego wymiaru sprawiedliwości cieszy się coraz większym zainteresowaniem. Świadczy o tym ilość wpływających spraw do sekcji polskiej. O ile w 2000 roku było to na poziomie 1200 spraw, to już 7 lat później repertorium spraw zamykało się liczbą o 30 % większą. Z reguły dotyczyły one skarg na opieszałość funkcjonowania sądów oraz nieprawidłowości odnośnie ograniczenia wolności. Polska należy stale do czołówki państw, z których trafia do Strasburga największa liczba spraw.
 

          Skarga kierowania do ETPC może dotyczyć wyłącznie takich naruszeń praw człowieka, które miały miejsce począwszy od daty wejścia w życie wobec Polski odpowiednio Konwencji lub Protokołu dodatkowego nr 1.

          Aby złożyć w sposób skuteczny skargę do ETPC należy spełnić określone wymagania formalne, o których po krótce poniżej.

        Po pierwsze wymagane jest uprzednie podniesienie w postępowaniach krajowych istoty zarzutów (w trybie prawa krajowego) podniesionych później w skardze do Trybunału (B. v. Francja, 25.03.1992, A. 232) oraz wyczerpanie wszystkich istniejących w Polsce środków prawnych ochrony naruszonego prawa (art. 26 Konwencji). Przyjmuje się jednak, skarżący, który wyczerpał określony środek odwoławczy będący w sposób oczywisty skuteczny i wystarczający nie musi korzystać także z innych dostępnych środków, które nie rokują szans powodzenia (decyzja ETPC z dnia 2001.10.16, Nowicka v. Polska, sygn. 30218/ 96). Jako wskazówkę jurydyczną podkreślić należy, iż jeśli skargę do Trybunału wniosło kilka osób, a tylko jedna z nich wyczerpała uprzednio skuteczne środki krajowe, Trybunał może badać całość skargi (Erdogan i  in. v. Turcja, 16.01.1996, skarga nr 19807/92, DR 84-A/5).

          Termin do złożenia skargi to 6 miesięcy od daty podjęcia ostatecznej, prawomocnej decyzji w sprawie, o którą chodzi. Po tym terminie skarga nie może zostać przyjęta przez Trybunał. Nie dotyczy to przypadku, gdy brak skutecznych krajowych środków prawnych i można wtedy równocześnie skarżyć na pozbawienie prawa do sądu. Termin ten biegnie od dnia doręczenia ostatecznego orzeczenia organu krajowego wraz z uzasadnieniem, o ile prawo to przewiduje (Worm v. Austria, 27.11.1995, skarga nr 22714/93, DR 83-A/17; P. v. Szwajcaria, 13.03.1984, skarga nr 9299/81, DR 36/20);

          Prawo do wniesienia skargi i rozpozna sprawy przed ETPC przysługuje poza osobom fizycznym stowarzyszeniom, a nawet osobom prawnym (np. sprawa Autronic AG v. Austria, 22.05.1990, A. 178).  Poza samym pokrzywdzonym dopuszcza się wniesienie skargi przez jego bliskich; spadkobiercy są uznawania za samoistnie poszkodowanych, jako następcy prawni spadkodawcy.

          Skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka mogą dotyczyć wyłącznie spraw należących do kompetencji władz publicznych, a wiec organów władzy lub administracji państwowej lub samorządowej, sadów itp. Skargi mogą dotyczyć osób prywatnych, spółek, stowarzyszeń  i organizacji tylko wówczas, gdy wykonują one funkcje zlecone w zakresie administracji państwowej.

           Skargę można sporządzić i wnieść samodzielnie, jednak wskazana jest pomoc prawnika bowiem potrzebne jest pewne obycie prawne i wytrwałość, żeby zrobić to skutecznie. W postępowaniu przed Trybunałem prawo reprezentowania skarżącego mają osoby, którym uprawnienie to przysługuje na podstawie prawa krajowego (Nielsen v. Dania, 28.11.1988, A. 144), a zatem przede wszystkim adwokatom, jako profesjonalnym pełnomocnikom. Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka jest w początkowym stadium wyłącznie pisemne. Jednakowoż w przy oddaniu przed sąd i zmianą formy na ustną zasadne jest skorzystanie z zastępstwa prze profesjonalistę. Skargę można sporządzić w języku polskim; w tym samym języku ETPC też prowadzi korespondencję ze skarżącym na pierwszych etapach rozpatrywania skargi. Skargę jednak warto od razu napisać po angielsku lub francusku (są to dwa oficjalne języki Trybunału).

          Koniecznie wymaga podkreślenia, iż Trybunał nie jest dodatkową instancją odwoławczą od np. wyroków polskich sądów, nie może ich zmieniać lub uchylać. Skargę do niego można oprzeć jedynie o zarzut naruszenia praw wymienionych w wymienionej wyżej konwencji i protokołach dodatkowych. Naruszenie praw określonych w konwencji musi dotyczyć strony bezpośrednio i osobiście.

Prawami chronionymi przez Konwencję oraz Protokoły dodatkowe do niej są:
-prawo do życia i zdrowia
-wolność od tortur
-wolność od niewolnictwa oraz pracy przymusowej i obowiązkowej
-prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego
-prawo do sprawiedliwego procesu sądowego
-prawo do niebycia karanym bez procesu sądowego
-prawo do życia rodzinnego i prywatnego
-wolność poglądów, sumienia i wyznania
-wolność słowa
-wolność zgromadzeń i stowarzyszania się
-prawo do zawarcia małżeństwa
-prawo do skutecznego środka odwoławczego
-prawo do własności
-prawo do nauki
-prawo do wolnych wyborów
-zakaz więzienia za długi
-wolność poruszania się
-zakaz wydalania przez państwo własnych obywateli
-zakaz wydalania zbiorowego cudzoziemców
-zniesienie kary śmierci
-zapewnienie gwarancji proceduralnych dla wydalanych cudzoziemców
-prawo do odwołania (apelacji) w sprawach karnych
-prawo do odszkodowania za niesłuszne skazanie
-prawo do niebycia karanym powtórnie za ten sam czyn
zagwarantowanie równych praw małżonkom
-generalny zakaz dyskryminacji
-zakaz stosowania kary śmierci w czasie wojny

           Naruszenie w/w praw uprawiana do dochodzenia roszczeń przez ETPC. Zasądzane kwoty zależą od ciężaru naruszenia, długości czasu jego trwania, stopnia dolegliwości dla strony i wahają się w granicach od kilku do kilkunastu tysięcy EURO. Zdarzają się jednak kwoty znacznie wyższe mieszczące się w przedziale nawet do kilkuset tysięcy EURO.
 

 

-opracowane na podstawie;
1. http://www.reprywatyzacja.info.pl/konwencja_i_strasburg.htm
2. http://www.polskiesm.pl/Dokumenty/20_Trybunal_Praw_Czlowieka/Skladanie_skarg/1_Poradnik_Europejski_TPC_w_Strasburgu.pdf
3. orzeczenia i decyzje:
a. B. v. Francja, 25.03.1992, A. 232
b. decyzja ETPC z dnia 2001.10.16, Nowicka v. Polska, sygn. 30218/ 96
c. Erdogan i  in. v. Turcja, 16.01.1996, skarga nr 19807/92, DR 84-A/5
d. Worm v. Austria, 27.11.1995,
e. skarga nr 22714/93, DR 83-A/17;
f. P. v. Szwajcaria, 13.03.1984,
g. skarga nr 9299/81, DR 36/20
h. sprawa Autronic AG v. Austria, 22.05.1990, A. 178
i. Nielsen v. Dania, 28.11.1988, A. 144
4. Bisztyga, Andrzej, Europejski Trybunał Praw Człowieka, Katowice: Górnicza Wyższa Szkoła Handlowa, 1997
5. Cieślak, Marian, Podstawowe praw i wolności w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka na tel orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w okresie 1988-1992, Warszawa: Sąd Najwyższy, 1995
6. Nowicki, Marek Antoni (opr.): Europejska Konwencja Praw Człowieka. Podstawowe dokumenty, Warszawa, 1998