Błędem w sztuce lekarskiej jest naruszenie, obowiązujących w konkretnym wypadku, wypracowanych na gruncie nauki i praktyki, reguł postępowania zawodowego.
Najczęściej spotykany jest w praktyce tzw. błąd diagnostyczny, który polega na postawieniu niewłaściwej diagnozy na skutek obiektywnie sprzecznego z zasadami obowiązującymi w medycynie postępowania lekarza. Przyczyną błędnej diagnozy może być m.in. nie dochowanie należytej staranności podczas czynności podjętych w celu postawienia właściwej diagnozy, z tym jednak że nie każde obiektywnie wadliwe rozpoznanie oznacza, że lekarz będzie za nie odpowiedzialny. Czasami wadliwa diagnoza może być wynikiem niedostatecznej wiedzy na temat danego schorzenia i bezradności medycyny, albo rezultatem obiektywnego braku dostępu do najnowszej aparatury diagnostycznej.
Istotne jest jednak, że pominięcie badań koniecznych dla postawienia diagnozy i możliwych w danych warunkach do przeprowadzenia należy zawsze oceniać na płaszczyźnie błędu.
Aby ocenić, czy dane zachowanie lekarza wyczerpuje znamiona błędu w sztuce, konieczne jest uzyskanie opinii biegłego lekarza danej specjalności stwierdzającą obiektywną niewłaściwość postępowania w tym konkretnym przypadku.
Błąd terapeutyczny zaś jest to niewłaściwe przeprowadzenie metody leczenia lub wybranie błędnej metody. Inne wyróżniane rodzaje błędów to : błąd prognozy, błąd równoległy, techniczny oraz organizacyjny.
W przypadku stwierdzenia błędu w sztuce lekarskiej, poszkodowany może dochodzić swoich praw na drodze powództwa cywilnego poprzez złożenie pozwu w wydziale cywilnym sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia placówki medycznej, w której pacjent był leczony. Pełne zastosowanie mają tu przepisy Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu postępowania cywilnego.
Mając na względzie bogactwo praktyki i konieczność indywidualnego podejścia do każdej sprawy, nie sposób jest dokonać analizy generalnej metodyki dochodzenie roszczeń wynikających z błędu w sztuce lekarskiej, można bowiem wskazać jedynie na ogólne przesłanki odszkodowawcze, o czym poniżej.
Szkoda na osobie polega na uszkodzeniu ciała, wywołaniu rozstroju zdrowia, pozbawieniu życia, pozbawieniu wolności i naruszeniu innych dóbr osobistych człowieka. Pod pojęciem szkody kodeks cywilny rozumie wszelkie uszczerbki wynikłe z czynu powodującego zdarzenie. Mogą one mieć charakter majątkowy (np. pozbawienie kogoś zdolności do pracy i przez to spowodowanie utraty zarobku) lub niemajątkowy powodujący powstanie u pokrzywdzonego krzywdy, której nie można wymierzyć w formie pieniężnej (np. ból, cierpienie). Kodeks cywilny przewiduje zarówno dla szkody majątkowej jak i niemajątkowej odszkodowanie od sprawcy czynu niedozwolonego.
Przesłankami dochodzenie odszkodowania jest: zawinienie sprawcy za czyn niedozwolony, który szkodę wywołał, czyn ten ma nosić znamiona czynu zabronionego, a pomiędzy powstałą szkodą, a popełnionym czynem istnieje związek przyczynowo - skutkowy. Wszystkie wskazane przesłanki muszą wystąpić łącznie i podlegają dowodzeniu przez pokrzywdzonego w procesie.
Oczyszczając przedpole do dalszych rozważań konieczne jest zdefiniowanie powyższych pojęć.
Wina jest psychicznym nastawieniem sprawcy do czynu. Sprawca jest winny popełnienia czynu niedozwolonego, jeżeli podjął decyzję o dokonaniu danego czynu ze świadomością naganności tego czynu. Wyróżnić można winę umyślną i winę nieumyślną. Sprawca popełnia czyn niedozwolony umyślnie, jeżeli sprawca ma świadomość naganności czynu (wina) oraz ma zamiar jego popełnienia i dąży do tego, tj. chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia godzi się na to. Natomiast wina jest nieumyślna wówczas, gdy sprawca nie ma zamiaru popełnić czyn niedozwolony, jednak z powodu niezachowania ostrożności wynikającej z danych okoliczności popełnia czyn pomimo iż możliwość jego popełnienia przewidywał lub mógł przewidzieć. Jednakowoż Kodeks Cywilny w przypadku szkody na osobie nie odróżnia winy umyślnej od winy nieumyślnej. Kwalifikacja winy może mieć jedynie znaczenie dla ustalenia wysokości odszkodowania dla poszkodowanego.
Kolejnym warunkiem skutecznego dochodzenia odszkodowania jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy zawinionym czynem niedozwolonym a powstałą szkodą. Związek taki musi być bezpośredni. Oznacza to, że związek przyczynowy zachodzi, jeżeli szkoda wynikająca z czynu niedozwolonego nie powstałaby, gdyby sprawca nie dopuścił się tego czynu.
Ponadto niezbędne jest, aby szkoda była wywołana czynem niedozwolonym. Za czyn niedozwolony należy uznać każde zachowanie zabronione przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia, przy czym nie musi to być czyn, którego znamiona opisane są w kodeksie karnym.
W przypadku uszkodzenia ciała ( naruszenie integralności fizyczna organizmu człowieka ) lub wywołania rozstroju zdrowia (spowodowaniu zakłóceń w funkcjonowaniu organizmu) naprawienie szkody obejmuje wszystkie wynikłe z tego koszty. Zakresem kosztów objęte są wszelkie wydatki konieczne wynikające z uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, a więc koszty leczenia, pobytu w szpitalu, odpowiedniego odżywiania, zwiększonych potrzeb poszkodowanego, kosztów przejazdów do szpitala (nie tylko poszkodowanego lecz także jego rodziny, która mu pomaga, odwiedza go). Do kosztów tych zaliczyć także należy koszty związane z rekonwalescencją poszkodowanego, przyuczeniem go do nowego zawodu (jeżeli z powodu rozstroju zdrowia lub uszkodzenia ciała utracił możliwość pracy na dotychczasowym stanowisku), a także koszty utraconego za czas niezdolności do pracy zarobku. Poszkodowany, jeżeli w skutek czynu niedozwolonego poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość może dochodzić zasądzenia na jego rzecz odpowiedniej renty Wysokość renty uzależniona jest od stopnia utraty przez poszkodowanego zdolności do pracy zarobkowej. Jeżeli zdolność ta została utracona całkowicie, wysokość renty powinna odpowiadać prawdopodobnym zarobkom poszkodowanego, które uzyskałby, gdyby nie wyrządzono mu szkody. Natomiast w razie częściowej niezdolności do pracy, renta powinna odpowiadać różnicy, pomiędzy zarobkami, które poszkodowany uzyskuje po powstaniu niezdolności a tymi, które uzyskiwałby gdyby niezdolność nie nastąpiła. W każdym wypadku renta powinna uwzględniać zwiększone potrzeby poszkodowanego oraz jego zmniejszone widoki powodzenia na przyszłość. Z ważnych powodów i tylko na żądanie poszkodowanego sąd, zamiast renty, może przyznać poszkodowanemu jednorazowe odszkodowanie.
Przy dochodzeniu odszkodowania przed Sądem niezbędne jest jednak wcześniejsze przygotowanie dowodów na okoliczność wysokości ponoszonych wydatków związanych z zaistniałą szkodą. Niezbędne są tu rachunki imienne oraz faktury.
Zasygnalizować w tym miejscu należy, iż jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia poszkodowany umiera, naprawienie szkody przejawia się w roszczeniu o rentę (roszczenie to przysługuje osobom, wobec których zmarły miał ustawowy obowiązek alimentacyjny. Rentę tę oblicza sie stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego, na czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Ponadto mogą jej dochodzić także inne osoby bliskie zmarłemu, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, przy zastarzeniu, iż ma być ona zgodna z zasadami współżycia społecznego), jednorazowe odszkodowanie (może być dochodzone, jeżeli wskutek śmierci zmarłego, nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej), zwrot kosztów leczenia i pogrzebu (do kosztów pogrzebu zalicza się także koszty skromnego nagrobka, odpowiadającego miejscowym zwyczajom), które przysługują rodzinie poszkodowanego. Roszczenia te nie wykluczają się wzajemnie i wszystkie z nich mogą być dochodzone przez uprawnionych.
Odnośnie zaś szkody niemajątkowej, to kodeks cywilny przyjął rozwiązanie uprawniające osoby upoważnione do żądania zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Zadośćuczynienie to przysługuje jedynie poszkodowanemu z powodu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia.
Roszczenia o naprawienie szkody na osobie mają charakter osobisty i dlatego co do zasady nie mogą być zbyte. Inaczej jest w wypadku, gdy są już wymagalne i zostały uznane na piśmie lub przyznane prawomocnym orzeczeniem. Roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców poszkodowanego tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego.
opracowane na podstawie :
1. Marek Z. Błąd medyczny- odpowiedzialność etyczno- deontologiczna i prawna lekarza. Wyd. medyczne Kraków 2007
2. Sośniak M. Cywilna odpowiedzialność lekarza. Wyd. Prawnicze, Warszawa 1989
3. Zoll A. Odpowiedzialność lekarza za niepowodzenie w leczeniu. Wyd. prawnicze. Warszawa 1988
4. Sośniak M. Błąd rozpoznania jako podstawa odpowiedzialności lekarza. Prace prawnicze UŚ Katowice 1977
5. Karasek I. Komentarz do ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.04.162.1692).
6. red. G. Bieniek Komentarz do Kodeksu Cywilnego, Tom. 1 Wyd. 9, Warszawa 2009 r.
7. P. Daniluk, Błąd w sztuce lekarskiej – wybrane problemy, Prawo i Medycyna Nr 4/2004 (17, vol. 6),
8. http://www.prawapacjenta.eu/?pId=1179
9. http://www.wiedzamedyczna.pl/index.php?str=archiwum&id=15&PHPSESSID=c638ddc5904604bb08d6a1e35a7039e9
10. http://e-prawnik.pl/domowy/prawo-cywilne-1/szkoda/artykuly/co-to-jest-szkoda-na-osobie-czyli-o-odszkodowaniu-za-utrate-zdrowia.html